donderdag 1 augustus 2013

Maakt het Koerdische vredesproces nog een kans?



Het begon allemaal vol goede moed eerder dit jaar. Toen PKK leider Abdullah Öcalan in maart de start afkondigde van een nieuwe poging om het conflict tussen de Koerden en de Turkse staat op te lossen was er bij veel mensen echte hoop dat er dit keer iets permanent zou veranderen. De druk voor vrede was immers zo groot dat er wel een doorbraak moest komen. Inderdaad heeft de PKK alles gedaan om tot die doorbraak te komen. Aan alle eisen werd voldaan; Turkse officials en militairen die in handen van de PKK waren werden vrijgelaten. Er kwam een staakt-het-vuren dat door de Koerdische Guerrilla werd geaccepteerd en dat nog steeds van kracht is. En alle strijders van de PKK werden teruggetrokken tot buiten de Turkse grenzen. Dit proces loopt nog omdat de terugtrekking door Turkse militairen moeilijk wordt gemaakt. De PKK heeft zich dus volledig aan zijn woord gehouden, en dat was ook te verwachten. De beweging neemt het vredesproces serieus.

Van de Turkse staat kan men dit niet zeggen. Zeker, leiders van de Koerdische BDP mogen Öcalan regelmatig bezoeken op Imrali. Ze mogen ook naar de PKK leiding in Kandil reizen om boodschappen over te brengen. Ook is er een zogenaamde “commissie van wijze mannen” gevormd die het proces zou moeten begeleiden. Maar daar is het dan ook bijgebleven. Er is geen vooruitgang op het gebied van de Koerdische taal, de 10% kiesdrempel is onveranderd, de politieke gevangenen zijn nog steeds niet vrijgelaten, en de processen tegen Koerdische politici gaan nog steeds door. Sterker nog; aan de grenzen worden nieuwe militaire posten gebouwd, er zijn meer dorpswachters aangenomen en de militaire operaties in de Koerdische gebieden lopen nog steeds. Dit zijn niet de acties van een staat en een regering die op weg is naar vrede.

Opnieuw lijkt het erop dat de Turkse staat hard op weg is om zichzelf in de voet te schieten. Dit is onbegrijpelijk want het hele buitenlands beleid van Erdogan en de AKP ligt aan scherven. De grote bondgenoot van Erdogan in Egypte, Morsi van de Moslim Broederschap, is afgezet en zijn beweging wordt langzaam de nek omgedraaid. Hamas in de Gazastrook, waar Erdogan warme banden mee onderhoud, raakt steeds meer geïsoleerd en onder druk nu Fatah opnieuw gaat onderhandelen met Israel. Van Erdogan’s droom om een grote speler te worden in het Midden Oosten is weinig of niets meer over. Ondanks deze rampen heeft Erdogan niet het benul om de kansen te pakken die er worden geboden. Als het Koerdische vredesproces slaagt, zal ook Erdogan daar eer mee inleggen. Maar hij behandeld het proces als een pan eten dat maar een beetje moet aansudderen zonder aan de kook te worden gebracht. Er blijkbaar oprekenend dat het geduld van de PKK en het Koerdische volk eindeloos is.

Dan is er het conflict tussen Turkije en Israel over de Israëlische aanval op het Turkse schip dat op weg was naar Gaza om de blokkade te doorbreken en waarbij 9 Turken het loodje legden. Israel heeft onder druk van Obama excuses aangeboden voor de operatie en wil ook compensatie betalen. Maar Turkije wil dit niet accepteren en blijft arrogant steeds meer eisen stellen. Zo raakt dit conflict natuurlijk ook nooit opgelost. In zijn positie kan Erdogan zich eigenlijk niet veroorloven om arrogant te zijn. Maar dat lijkt niet door te dringen.

De vraag is waarom de Turkse staat op deze manier te werk gaat. Men heeft veel te winnen als de Koerdische kwestie en het conflict met Israel worden opgelost. Maar dat lijkt maar niet binnen te komen bij Erdogan en consorten. Deels komt dit door de fascistisch nationalistische inslag van de Turkse staat waardoor men niet over het eigenbelang heen kan kijken. Een andere reden is dat de Turkse staat er nog altijd van overtuigd is dat conflicten alleen maar op militaire manier kunnen worden opgelost. Andere manieren worden als slap en onTurks gezien. De consequenties van dit alles lijken niet uit te maken. En dan is er nog een reden waarom men in Ankara niet aan vrede wil denken; er wordt door een aantal machtigen dik aan de oorlog verdiend. Die verdiensten wenst men niet op te geven, en dat is aan Erdogan en zijn partij duidelijk gemaakt. De militaire optie moet steeds open blijven. Dat geldt overigens ook als het gaat om de Turkse houding ten aanzien van het conflict in Syrië. Men steunt de meest barbaarse islamitische rebellen om tegen de Koerden te vechten, en dreigt dan met militaire actie als de gevolgen van het conflict over de Turkse grenzen spoelen.

Voor buitenstaanders lijkt hier allemaal geen enkele logica in te zitten, en dat is ook zo. Logisch handelen en nadenken heeft de Turkse staat nog nooit gedaan, en dat vraagt het ook niet van zijn burgers. Integendeel blinde gehoorzaamheid is wat er wordt geëist. Maar de tijden veranderen en de wereld is veranderd. De Turkse staat moet nu rekening houden met burgers die zelf denken en ook optreden. Nu nog wordt daar met grof geweld tegen opgetreden. Maar binnen niet al te lange tijd zal dit zwaard zijn scherpte verliezen. Als het gaat om de Koerden is dat allang gebeurd. De mensen in de Koerdische gebieden hebben al lang alle angst verloren. Daarom ook zal Erdogan een storm oogsten als hij het vredesproces laat mislukken. Hetzelfde zal gebeuren als hij blijft weigeren naar zijn eigen burgers te luisteren.

Het geduld van de PKK is bijna op. Ook het geduld van de Koerden in de gebieden is bijna op. Hoe ver het met het geduld van de Turkse burgers staat heeft Taksim bewezen. Als we een conclusie moeten trekken is het dat de Turkse staat in feite niet meer is dan een uitgesteld lijk. Met veel kunst en vliegwerk kan men de macht nog behouden, maar de klok staat al bijna op middernacht. De bondgenoten in het buitenland vallen weg, en Europa zit nog steeds niet op Turkije, met al haar problemen en dwarsliggerij, te wachten. De antwoorden en de oplossingen liggen voor de hand, maar zoals gezegd zal de Turkse staat de logische weg nooit volgen.
Daarom is de kans groot dat er van het hele vredesproces niets terecht gaat komen. Het zal nog wel even duren voordat de stekker er definitief uitgaat, maar alle tekenen wijzen wel in die richting. De PKK heeft duidelijk gemaakt dat het klaar is voor vrede, maar ook voor oorlog. De keuze ligt dus bij Ankara. Een historische doorbraak lijkt uitgesloten. Er is maar een troost; aan de Koerdische beweging heeft het niet gelegen.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen